Czy korepetycje online naprawdę działają? Co mówią badania

Każda firma korepetycji twierdzi, że jej zajęcia działają. My też. Różnica polega na tym, że skuteczność tutoringu jest jednym z lepiej przebadanych tematów w ekonomii edukacji, istnieją dziesiątki randomizowanych eksperymentów, w których część uczniów losowo dostawała korepetycje, a część nie.

Przejrzeliśmy te badania. Poniżej jest to, co z nich wynika, razem z trzema ustaleniami, które są dla nas niewygodne. Uznaliśmy, że artykuł bez nich byłby wart tyle, co reklama.

Najpierw obalmy liczbę, którą powtarza pół branży

Jeśli szukałeś kiedyś informacji o korepetycjach, prawdopodobnie trafiłeś na „efekt dwóch sigm”. Benjamin Bloom napisał w 1984 roku, że uczeń uczony indywidualnie wypada lepiej niż 98% uczniów w klasie tradycyjnej. Liczba jest efektowna i cytowana do dziś.

Problem w tym, że nigdy nie została powtórzona. Analiza metodologa Paula von Hippla pokazuje, na czym stał ten wynik: na dwóch pracach doktorskich, w eksperymentach trwających trzy tygodnie, na testach pisanych pod przerabiany właśnie materiał. Do tego obie grupy trzymano do różnych standardów, uczniowie z tutoringiem musieli osiągnąć próg 90%, a klasowi 80%.

Ile realnie daje tutoring, trzy liczby zamiast jednej

Brytyjska Education Endowment Foundation przelicza wyniki badań na „miesiące dodatkowego postępu”, co jest bardziej zrozumiałe niż odchylenia standardowe. Dla korepetycji indywidualnych, na podstawie 123 badań:

• +5 miesięcy postępu średnio, ale +6 miesięcy w podstawówce i tylko +4 w szkole średniej
• w rozbiciu na przedmioty: czytanie +6 miesięcy, matematyka +2 miesiące
• pewność dowodów: umiarkowana

Ta druga linijka jest dla nas niewygodna, bo w Polsce korepetycje to przede wszystkim matematyka. Nic w badaniach nie uzasadnia tezy, że korepetycje z matematyki są szczególnie skuteczne, jeśli już, dowody wskazują w drugą stronę.

Podobnie z wiekiem: efekty są najsilniejsze w młodszych klasach. Dla klas starszych meta-analiza notuje wyraźnie niższe wartości niż średnia. Korepetycje dla maturzysty działają, ale nie tak spektakularnie, jak sugerują nagłówki oparte na badaniach z podstawówki.

A teraz konkretnie o formie online

Tu trzeba zacząć od zdania, którego nie znajdziesz w żadnym materiale marketingowym firmy korepetycji:

Nie istnieje randomizowany eksperyment, który bezpośrednio porównałby korepetycje online z korepetycjami stacjonarnymi.

Oskar Skutnik

Wszystkie badania, jakie mamy, porównują tutoring online z brakiem tutoringu. Porównania „online vs stacjonarnie”, które krążą po internecie, zestawiają ze sobą osobne badania, różniące się krajem, przedmiotem, wiekiem uczniów, liczbą godzin i tym, kto prowadził zajęcia. Z takiego zestawienia nie da się wyciągnąć wniosku o samej formie.

Co natomiast wiemy na pewno: korepetycje prowadzone w pełni online potrafią dawać efekty porównywalne z tymi, jakie literatura notuje dla tutoringu stacjonarnego.

Hiszpania: 8 tygodni, w pełni online

Badanie opublikowane w 2024 roku w *Journal of Public Economics* objęło uczniów szkół średnich z bardzo defaworyzowanych dzielnic. Program: osiem tygodni, matematyka, całość online, po lekcjach, prowadzony przez wykwalifikowanych nauczycieli matematyki w parach dwuosobowych.

• +0,26 SD na testach standaryzowanych
• +0,48 SD na ocenach końcoworocznych z matematyki
• spadek prawdopodobieństwa powtarzania klasy

To prawdopodobnie najbliższy odpowiednik tego, co robi polska firma korepetycji: online, po lekcjach, nauczyciele z kwalifikacjami, mała grupa.

Włochy: eksperyment z czasu lockdownu

Marta Carlana i Eliana La Ferrara przebadały włoski program tutoringu online prowadzony przez studentów-wolontariuszy, 3 godziny tygodniowo. Efekt na wyniki z matematyki: +0,23 SD w 2020 roku i +0,20 SD dwa lata później. Potwierdzono też zależność dawka–efekt: więcej godzin, większy efekt.

USA: wynik, który nie wyszedł

Dla równowagi: eksperyment Krafta i współpracowników, opublikowany w 2022 roku, badał tutoring online prowadzony przez studentów-wolontariuszy. Efekty: +0,07 SD z matematyki i +0,04 SD z czytania, statystycznie nieistotne.

Różnica między tym badaniem a dwoma poprzednimi nie leży w technologii. Leży w kwalifikacjach prowadzących i intensywności programu. To zresztą główny wniosek z całej literatury: forma zajęć jest dużo mniej istotna niż to, kto je prowadzi i jak często się odbywają.

Co naprawdę decyduje o skuteczności

Meta-analiza Nickowa i współpracowników sprawdziła, które czynniki zmieniają wielkość efektu. Wyniki są dość jednoznaczne:

Trzy rzeczy, których wolelibyśmy nie pisać

Skoro to ma być uczciwy przegląd, muszą się w nim znaleźć także ustalenia, które nie są dla nas wygodne.

1. Model „raz w tygodniu” jest poniżej progu, przy którym badania notują silne efekty. Meta-analiza wskazuje minimum trzy dni w tygodniu, a to jest częstotliwość, której większość polskich rodzin nie kupuje, łącznie z naszymi klientami. Jedne zajęcia tygodniowo nadal pomagają, ale nie ma co udawać, że to ten sam poziom interwencji co w cytowanych eksperymentach.
2. Teza „najważniejsza jest relacja ze stałym korepetytorem” nie ma poparcia w dowodach ilościowych. Sami w to wierzymy i tak pracujemy, ale ciągłość tutora nie jest raportowana jako testowany czynnik w żadnej z przejrzanych meta-analiz. To hipoteza, nie ustalenie.
3. Badania finansowane przez dostawców usług systematycznie zawyżają efekty. EEF obniżyła ocenę pewności dowodów dla zajęć w małych grupach właśnie dlatego, że wiele ewaluacji prowadziły podmioty komercyjnie powiązane z metodą. Dotyczy to również statystyk, które publikują firmy korepetycji, także nasze. Nasze „100% zdawalności” to dane własne z niewielkiej próby, a nie wynik niezależnego badania, i tak należy je czytać.

Więc czy korepetycje online działają?

Najuczciwsza odpowiedź brzmi: tak, przy spełnieniu warunków, które da się wypisać. Zajęcia prowadzone przez osobę z kwalifikacjami, indywidualnie lub w bardzo małej grupie, regularnie i przez co najmniej kilka tygodni, w takim układzie randomizowane eksperymenty pokazują efekty rzędu 0,2–0,5 odchylenia standardowego, także wtedy, gdy wszystko odbywa się przez ekran.

Nie działają natomiast: pojedyncze zajęcia interwencyjne dzień przed sprawdzianem, duże grupy online, nieregularność i prowadzący bez przygotowania. To akurat badania pokazują dość zgodnie.

I ostatnia rzecz, o której warto wiedzieć: w Polsce nie przeprowadzono ani jednego eksperymentalnego badania skuteczności korepetycji. Wydajemy na nie miliardy złotych rocznie i opieramy się w całości na dowodach z innych krajów. To nie unieważnia tych dowodów, ale warto mieć świadomość, że nikt nie sprawdził, jak przekładają się na polską szkołę.